Ваш браузер устарел. Рекомендуем обновить его до последней версии.

Дидед чlалахъ гьикl гелкъвен?

     Чи халкьдин вилик-кьилик квай­­бурухъ, иллаки къелем­эгь­­­лий­рихъ­ни лезги чIалан пеше­кар­рихъ къалабулух ку­таз­вай крарикай сад эхиримжи йисара ди­дед чIалан паквал чIур хьунухь я. Акатайвал, маса чIаларин гафар кутаз рахун адетдиз элкъвенва. Ингье гила садбурун грамматикадин къайдаяр кваз такьуна кхьинарни акурла рикI тIар жезва. Литературадин чIал кваз такьуна, рахунин чIалан гафаралди, урус, туьрк гафар кутуна акатайвал кхьизвай «къелемэгьлияр» къвердавай пара жезва.

Кьве хтул

Гасан АлкадарскийГасан Алкадарский     Чи халкьдихъ сейли ксар пара ава. Ингье абурун виридакай чахъ чирвилер авач. Заз ихьтин кьве касдикай лугьуз кIанзава. Абур кьведни чи халкьдин вири Къафкъаздиз сейли алим, шаир, маарифчи Гьасан Алкьадаридин  хтулар я. Вучиз ятIани чIехи камалэгьлидикай кхьидайла адан несилдай тир маса инсанар хьиз, и ксарни рикIел хкизвач. Гь.Алкьадаридихъ хтуларни штулар гзаф авай. И кьведакай чирвилер лап тIимил ава.

Фетали хан шаир тир

Фетали ханФетали ханВичин тIвар гужлу ва арифдар гьаким хьиз тарихда гьатнавай Фетали хан чIехи алакьунар авай кас тир. Къубадин хан Гьуьсейналидин хва тир Фетали вичин девирда гзаф агалкьунар гъилик авур сердер хьиз вири Къафкъаздиз сейли хьанай. Уцмийрин сихилдай тир адан буба XVII асирда Къайтагъдай чукурнай. Къубадиз атай ада сефевийрин девирда ина вичин чка мягькемарнай. Феталидин дидени уцмий Агьмед хандин руш тир.

Тарихда гел тунвайди

Перин ПериновПерин ПериновИ шикилдай квез аквазвайди Перин Перинов (1921-1980) я. Адан алахъунар себеб яз, 50-йисарин эхирра Ахцегьа аэродром ачухнай. Самолетрин майдандиз регьбервални ада вичин ганай. 

Къейд ийин хьи, Ахцегьрин аэродромдилай Махачкъаладиз, Бакудиз, Красноводскдиз, Тифлисдиз «ПО-2» самолетрин авиарейсер тешкилзавай.

Винел акъудзавачир делилар

Къафкъаздин дяве къарагъайдалай 200 йис алатзава. Ингье къедалди 1817-1864-йисара кьиле фейи а дяведиз талукь гзаф делилар чакай чуьнуьхарзава. Икьван гагьди тарихчийривай 47 йисуз датIана давам хьайи и дяведи Кеферпатан Къафкъаздин халкьарин, гьакIни лезгийрин кьилел гъайи мусибатар авайвал винел акъудиз хьанвач.

Чаз авур мад са чlуру къаст

Пачагьлугъдин Урусатдин вахтунда лезгийрин кьилел гьихьтин мусибатар гъанатIа, чи халкь вири патарихъай гьикI кукIвариз алахънатIа субутзавай делилар къвердавай мадни гзаф винел акъатзава. Кьилди чи хизанрихъ ва кьадардихъ галаз алакъалу бязи делилриз вил вегьен. Алатай девирра чахъ гьихьтин хизанар авай? Чи кьадар гьикI гьисабзавай? И суалриз гзаф жавабар къвезва. Чавай са шумуд хуьруьн мисалда XIX виш йисариз талукь архивдин материалрал бинелу тир бязи жавабар гуз жеда.

Чаз ихьтин ктабар кlанда

Халкьдин мецин эсеррихъ гелкъвезвай вири  пеше­карри хиве кьазвайвал, лезгийрин фольклорда ви­ри­далайни гзаф манияр ава. Чна баядар, бендер, кьуд цIарар хьтин тIварар ганвай и мецин эсерар шумудни са ктабриз, журналриз, кIватIалриз акъатнава. Фольклор кIватIунин кардив рикIивай эгечIай чи бязи пешекарри халкьдивай вишералди манияр ва маса мецин эсерар кlватlна.

«Лезги газет» — руьгьдин нямет

Сейфудин ШахпазовСейфудин ШахпазовЭхиримжи йисара яшайишдин шартIар дегиш хьуникди инсанрин хесетарни дегиш хьанва. Лезгийри лугьудайвал, рикIиз кIандайвал кIвач вегьез жезмач. Яргъа авай мукьва-кьилидал, яр-дустунал кьил чIугваз, са санаторийдиз фена, ял ягъиз нелай хьайитIани алакьзамач. Вири шейэр къвердавай багьа жезва, къачузвай мажибар базардин гьерекатриз килигайвал хкаж жезвач. Ихьтин шартIара инсанар гьар са шей жезмай кьван кьенятиз алахъзава.

Хайи чилел гьейранвиликай

Гюзеля ГасановаГюзеля Гасанова“Мулдин цуьквер”. Гьа ихьтин тIвар алаз Ленинграддин областдин Гатчина шегьердин 2-нумрадин юкьван школадин урус чIа­ланни литературадин муаллим, дуь­ньядин литературадай ва риторитикадай тарсар гузвай филологиядин магистр, филолог-муаллимрин кафедрадин регьбер, РФ-дин Президентдин грантдин, Ленинграддин областдин губернатордин шабагьрин сагьиб, кьилин дережадин ­муаллим Гуьзеля Юзбеговна Гьаса­новадин сад лагьай ктаб чапдай акъатнава.

Къелемдив женг чlугвазвай зари

Фейзудин НагиевФейзудин Нагиев     Илгьамдин кьакьанриз хкаж хьанвай, вичихъ кьетIен хатI, чIехи алакьунар авай Фейзудин Нагъиев (Фаиз Куьреви) лезги эдебиятдин зурба векилрикай я. ДатIана къелемдив женг чIугвазвай адан уьмуьр халкьдиз къуллугъ авунин чешне я. 
     Шаир, кхьираг, публицист, алим Фейзудин Рамазанан хва Нагъиев 1951-йисуз СтIал Сулейманан райондин Агъа СтIал хуьре диде­диз хьана. 1977-йисуз Одессадин эцигунардай ин­же­нер­рин институт акьалтIарна.

Бакудай савкьат “Марвар” альманах

ЦIийи ктаб акъатун яратмишзавай гьар са кас патал цIийи савкьат хьиз я. ЦIийи альманах акъатун, зи фикирдалди, генани башкъа месэла я. Ада гзаф авторар санал агудзава, гзафбуруз чеб чпив рахадай, куьрелди, чебни къалурдай, масадбурни аквадай мумкинвал гузва.